फुले अनुराग (NIAW 4028): कमी पाण्यात भरघोस उत्पादन देणारी गव्हाची नवीन जात

दुष्काळी परिस्थिती आणि पाण्याची टंचाई लक्षात घेता, शेतकरी बांधवांसाठी ‘फुले अनुराग’ (NIAW 4028) ही गव्हाची जात एक उत्तम आणि दिलासादायक पर्याय ठरत आहे. कृषी संशोधन केंद्र, महात्मा फुले कृषी विद्यापीठ, निफाड (नाशिक) येथील शास्त्रज्ञांनी ही सुधारित जात विकसित केली आहे.

फुले अनुराग’ गव्हाची मुख्य वैशिष्ट्ये:

​कमी पाण्यात किंवा मर्यादित सिंचनात उत्तम उत्पादन:

​ही जात विशेषतः मर्यादित पाणी पुरवठ्याखाली (Restricted Irrigation) दर्जेदार उत्पादन देण्यासाठी तयार करण्यात आली आहे.

शेतकरी या गव्हाला केवळ एक पाणी (Crown Root Initiation – CRI टप्प्यावर) किंवा जास्तीत जास्त दोन पाणी देऊन (पहिले CRI टप्प्यावर आणि दुसरे बूट स्टेजच्या वेळी) भरघोस उत्पादन घेऊ शकतात.

कोरड्या किंवा पाणी नसलेल्या (Zero Irrigation) परिस्थितीच्या तुलनेत, एक किंवा दोन पाणी दिल्यास या गव्हाच्या उत्पादनात अनुक्रमे १२.४३% ते ५५.३९% पर्यंत वाढ होते.

​रोग प्रतिकारक शक्ती (Disease Resistance):

​ही गव्हाची जात ‘गहू ब्लास्ट’ (Wheat Blast) या बुरशीजन्य रोगास तीव्र प्रतिकार करणारी नवीन जात आहे.

​याशिवाय पिकाला खोडावरील तांबेरा (Stem Rust) आणि पानातील तांबेरा (Leaf Rust) यांसारख्या रोगांपासून संरक्षण मिळण्यास मदत होते.

उत्पादन क्षमता (Yield Performance):

​मर्यादित सिंचनाखाली या जातीचे सरासरी उत्पादन ३३.४३ क्विंटल प्रति हेक्टर इतके नोंदवले गेले आहे.

​योग्य व्यवस्थापनाखाली याचे कमाल उत्पादन ४६.८ क्विंटल प्रति हेक्टर पर्यंत मिळू शकते.

पिकाचा कालावधी (Crop Duration):

​ही जात पेरणीपासून साधारणपणे ९४ ते १२४ दिवसांत (सरासरी १०६ दिवस) पूर्णपणे पक्व होते.

​याला साधारण ५७ दिवसांच्या आसपास फुलरा येतो.

पौष्टिक मूल्य आणि प्रत (Quality Parameters):

धान्याचे स्वरूप: दाणे आटणीला तांबूस (Amber), लांबट आणि टणक असतात. याचे १००० दाण्यांचे वजन (Test Weight) सुमारे ४४ ग्रॅम असते.

पोषण घटक: यामध्ये १२.४३% प्रथिने (Protein), ३९.७ पीपीएम लोह (Iron) आणि ३७.० पीपीएम जस्त (Zinc) चे प्रमाण असते.

चपातीची गुणवत्ता: या गव्हाची चपाती खाण्यासाठी अतिशय उत्तम असून, चपाती गुणवत्तेचा स्कोर ७.५ पैकी चांगला मिळतो.

जमिनीचा प्रकार आणि ‘फुले अनुराग’ (Soil Type Requirements):

​गहू पिकासाठी सामान्यतः मध्यम ते भारी जमीन उत्तम मानली जाते. परंतु, ‘फुले अनुराग’ (NIAW 4028) ही जात अशा प्रकारे विकसित केली आहे जी विविध प्रकारच्या जमिनीच्या परिस्थितीशी जुळवून घेऊ शकते:

​भारी आणि मध्यम जमीन: या जमिनीत ओलावा टिकवून ठेवण्याची क्षमता जास्त असते, त्यामुळे एका किंवा दोन पाण्यावर या जातीचे उत्पादन दर्जेदार मिळते.

​हलकी जमीन (Light Soils): हलक्या जमिनीत पाण्याचा ताण (Water Stress) सहन करण्याची क्षमता या वाणात चांगली आहे. मात्र, हलकी जमीन असेल आणि पाण्याचे नियोजन अत्यंत तुटपुंजे असेल, तर पिकाच्या वाढीवर आणि दाण्यांच्या भरणीवर थोडाफार परिणाम होऊ शकतो. तरीही, पारंपरिक गव्हाच्या तुलनेत ही जात कोरड्या व ताणाच्या परिस्थितीत तग धरून राहण्यास सक्षम आहे.

एका पाण्यावर गव्हाचे नियोजन (Single Irrigation Management):

​संशोधन पत्रकानुसार, या जातीला ‘झिरो इरिगेशन’ (पाच पाणी नसताना) च्या तुलनेत पाणी दिल्यास उत्पादनात बरीच वाढ मिळते. जर तुमच्याकडे केवळ एकच पाणी उपलब्ध असेल, तर ते कधी द्यावे हे खालीलप्रमाणे आहे:

​पाण्याची योग्य वेळ: जर एकच पाणी देण्याची सोय असेल, तर ते पिकाच्या उगवणीनंतर मुळांच्या विकासाच्या अत्यंत महत्त्वाच्या टप्प्यावर म्हणजेच CRI (Crown Root Initiation – मुकुट मूळ फुटण्याची अवस्था, साधारण पेरणीनंतर २०-२५ दिवसांनी) या कालावधीतच दिले पाहिजे. या एका पाण्यामुळे झाडाची मुळे मजबूत होतात आणि कठीण दुष्काळी परिस्थितीतही रोप टिकून राहते.

​दोन पाणी असल्यास: जर दुसरं पाणी शक्य असेल, तर ते बूट स्टेज (Boot Stage – कणी बाहेर पडण्याच्या वेळी) वर द्यावे, ज्यामुळे दाण्यांची भरभराट चांगली होते.

शेतकरी बांधवांसाठी महत्त्वाची शिफारस:

​पेरणीचा विभाग: महाराष्ट्र, कर्नाटक, आंध्र प्रदेश आणि तामिळनाडू यांसारख्या पेनिनसुला झोनमधील (Peninsular Zone) दुष्काळप्रवण आणि सिंचनाची मर्यादा असलेल्या क्षेत्रांसाठी ही जात अतिशय योग्य आहे.

 शासकीय मान्यता आणि बियाणे उपलब्धता:

भारत सरकारच्या केंद्रीय कृषी मानक आणि सुचवलेल्या जाती अधिसूचनेनुसार (Official Gazette Notification S.O. 1560 (E), दिनांक २६ मार्च २०२४) ही जात अधिकृतपणे प्रसारित करण्यात आली आहे. या गव्हाच्या बियाण्याविषयी अधिक माहितीसाठी कृषी संशोधन केंद्र, निफाड येथे संपर्क साधता येईल.

नगदी पीक केळी: आधुनिक लागवड तंत्रज्ञान आणि एकात्मिक पीक संरक्षण

https://krushigyan.com/modern-banana-cultivation-crop-protection/

आधुनिक शेती विषयक माहितीसाठी आमच्या फेसबुक ग्रुपला जॉईन होण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करा

https://www.facebook.com/share/1FMhJ5TcHF/